เรื่องราวของย่าแฟง ผู้มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์ไทย เปิดเผยผ่านละครช่อง 3HD เรื่อง "คุณพี่เจ้าขาดิฉันเป็นห่านมิใช่หงส์" ซึ่งนำเสนอโดยนักแสดงจอย รินลนี สำหรับบทแม่แฟง ในอดีต ย่าแฟงเป็นเจ้าของสถานประกอบการที่โด่งดังบริเวณตรอกเต๊า ถนนเยาวราช ปัจจุบันคือซอยเจริญกรุง 14 สถานประกอบการนี้ถูกจัดให้เป็นสถานที่ชั้นสูงสำหรับคนมีฐานะ ย่าแฟงได้สร้างวัดขึ้นในปี พ.ศ. 2376 และภายหลังเปลี่ยนชื่อเป็นวัดคณิกาผล โดยมีความหมายถึง "ผลอันเกิดจากหญิงงามเมือง" วัดนี้ได้กลายเป็นสถานที่สำคัญทางพระพุทธศาสนาในปัจจุบัน
ย่าแฟง มีชื่อเสียงในฐานะผู้ดำเนินกิจการที่สำคัญในย่านเยาวราช สถานประกอบการของเธอถูกกล่าวถึงในงานวิจัยทางประวัติศาสตร์ของวีระยุทธ ปีสาลี ซึ่งระบุว่าสถานประกอบการแบบนี้เคยเฟื่องฟูมากจนมีการจัดเก็บภาษีโดยเฉพาะ นอกจากนี้ ผู้หญิงที่ทำงานในสถานประกอบการเหล่านี้ยังต้องเสียภาษีเพิ่มเติมตามพระราชบัญญัติป้องกันสัญจรโรคในสมัยนั้น
วัดคณิกาผลที่ย่าแฟงสร้างขึ้นมีประวัติศาสตร์ยาวนาน ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2376 วัดแห่งนี้ได้รับการปรับปรุงใหม่ในช่วงรัชกาลที่ 4 และมีชื่อเสียงในปัจจุบัน การสร้างวัดนี้ไม่เพียงแค่เป็นการแสดงออกถึงความศรัทธาทางศาสนาเท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึงความรับผิดชอบและความตั้งใจในการตอบแทนสังคมของย่าแฟง อีกด้วย
วัดคณิกาผลตั้งอยู่ใกล้กับสถานีตำรวจอารามไชย ในเขตป้อมปราบศัตรูพ่าย กรุงเทพฯ ภายในวัดมีพระพุทธรูปมากมาย เช่น หลวงพ่อทองคำ, หลวงพ่อองค์ดำ และวิหารต่างๆ รวมถึงรูปหล่อของย่าแฟงที่ตั้งอยู่ในอาคารเล็กๆ ที่ชื่อว่า “อาคารย่าแฟง” ที่ฐานรูปหล่อของยายแฟง มีข้อความระบุถึงการสร้างวัดและตระกูลของเธอ ซึ่งทำให้วัดแห่งนี้เป็นแหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์ที่สำคัญของเมืองไทย
วัดคณิกาผลไม่เพียงแต่เป็นสถานที่ทางธรรมชาติเท่านั้น แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของความภักดีและการตอบแทนสังคม ภาพของย่าแฟงที่ปรากฏในละครและวัดนี้เองเป็นการเชื่อมโยงระหว่างอดีตและปัจจุบัน ทำให้เราสามารถเข้าใจวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ของประเทศไทยได้อย่างลึกซึ้งยิ่งขึ้น
